Endüstri çağını geride bırakıp bilişim çağını yaşamaya başladığımız bu günlerde artık eski başarı hikayelerinin de yavaş yavaş değiştiğini görüyoruz. Günlük hayatımızı değiştiren dev firmaların doğuşu artık onlarca yıl sürmüyor. Hayat eskisinden çok daha hızlı bir şekilde akıyor ve bir bakıyorsunuz on yıl içinde hiç olmayan şirketler en büyükler arasında yer almış.

Böylesi hızlı bir gelişmeyi çok seneler önce Microsoft'la görmüştük. Sonra onu Yahoo, Amazon gibi internet çağının devleri izledi. Ama içlerinden birisi var ki hepsinden daha çok hayatımıza girdi, alışkanlık halini aldı. İşleyiş ve felsefe bakımından da üniversitelerde belki ders olarak okutulması gereken, şimdiye kadar kafamızda oluşturulan iş yeri fikrini çöpe atan ve yaratıcılığın sınırlarını sonuna kadar zorlayan, son derece dinamik bir bilişim devi Google.

Neden bu kadar heyecanla anlattığımı yazının ilerleyen bölümlerindeki resimlere baktığınızda ve vereceğim adreslerdeki videoları izlediğinizde anlayacaksınız. Ne yazık ki bu videolar İngilizce ama en azından Google Yerleşkesi'ni ve oradaki hayatı görmek açısından çok işe yarıyorlar.

Ama önce Google kelimesinin nereden geldiğine bakalım. Aslında birden sonra yüz tane sıfırdan oluşan sayının ismi olan Googol kelimesinin biraz değiştirilmesinden başka bir şey değil. Google bu terimi internet üzerinde bulunan çok büyük miktarlardaki bilgiye atıfta bulunmak için kullanıyor.

*

Google'ın Arama Teknolojisi

Geleneksel arama motorları aranılan kelimenin her hangi bir sayfada kaç kere geçtiğini esas alarak çalışır. Google biraz daha farklı bir yöntem izliyor ve genellikle yarım saniyeden kısa bir sürede yapılan hesaplamalarla insan katkısı olmadan sonuçlar karşınıza getiriliyor. Bu teknolojinin temelinde, Larry ve Sergey tarafından geliştirilen, PageRank ve Hypertext Eşleme Çözümlemesi teknikleri yatıyor.

PageRank

Bu yöntem, internette bulunan sayfaların, 500 milyondan fazla değişken ve üç milyardan fazla terimle hesaplanarak, tarafsız bir şekilde seviyelendirilmesidir. PageRank yöntemi bağlantıları saymak yerine onları sınıflandırma amaçlı kullanır. Örnek vermek gerekirse sayfa A'dan sayfa B'ye verilen bir bağlantı sayfa A'dan sayfa B'ye verilen bir oy şeklinde algılanır. Google bu oyları karşılaştırarak sayfaların önemlilik seviyesine karar verir.

Ayrıca oyları (bağlantıları) veren sayfaların seviyesi de hesaba katılır. Yani yüksek seviye bir sayfadan verilen bağlantının ağırlığı daha fazla olur. Bu yöntem tarafından onaylanmış ve tamamen dinamik şekilde belirlenen seviyelere göre bir Google araması yapıldığında seviyesi yüksek olan sayfalar diğerlerine göre daha yüksek sıralarda çıkarlar.

Google kesinlikle kendi çalışanlarını bir sayfanın önem sıralamasını belirleme işleminde kullanmıyor. Buna bir örnek vermek gerekirse arama bölümüne başarısızlık anlamına gelen "failure" kelimesi yazılıp aratıldığında birinci sırada Amerika Başkanı George W. Bush'un Beyaz Saray internet sitesindeki sayfası çıkıyor. Bu durum bir süre önce e-postalara konu olmuştu ve elden ele dolaşmıştı. Gelen tepkiler üzerine Google'dan yapılan açıklamada sayfa önceliklerinin tamamen kendiliğinden belirlendiğini Bush ve başarısızlık kelimesinin internet üzerinde çok fazla yan yana kullanılmasından ve internet üzerinde pek çok sayfanın Beyaz Saray'ın internet sitesindeki bu sayfaya bağlantı vermesinden dolayı böyle bir sonuç çıktığı belirtilmişti.

Google'ın böyle bir yöntem kullanmasından dolayı kendi seviyelerinin artması ve arama motorlarında ön sırada çıkabilmek açısından bazı firmalar diğer yüksek seviyeli sayfalara kendi bağlantılarını koymaları için para bile ödüyorlar. Belki dikkatinizi çekmiştir bu amaçla kullanılmak üzere bazı sayfalarımızın alt kısmında yan yana üçerli gruplar halinde bağlantılar (backlink) yer alıyor.

Hypertext Eşleme Çözümlemesi

Yine geleneksel arama motorlarının tersine Google hypertext (yardımlı metin) tabanlı bir arama motoru. Yani bir sitede bulunan bütün yazıların yazı karakterine, bulundukları yerlere ve alt gruplarına bakarak o sayfa hakkında karar veriyor. Ayrıca söz konusu olan sayfalara komşu sayfaları da bu çözümleme sürecine katıyor. Bu derinlemesine etkili veri çözümleme tekniği sayesinde Google yapılan aramaya en yakın sonuçları karşımıza çıkarabiliyor.

Burada anlatılanlar Google'ın kullandığı tekniklerin en temel olanlarının basitçe anlatılmış halleri aslında süreç çok daha karmaşık. Günümüzde eğer bir sayfanın devamlı okuyucusu değilseniz büyük ihtimalle aradığınız bir bilgiye arama motoru sayesinde ulaşıyorsunuzdur. Bu yüzden arama motorlarında ön sıralarda çıkan sitelerin okunma oranı da daha fazla oluyor. İşte sırf bu amaçla yani sizi arama sonuçlarında daha yüksek seviyelere getirmek için çalışan yeni bir meslek doğdu: Arama Motoru Mühendisliği. Bu kişiler Google'ın ve diğer arama motorlarının ne tür şeylere dikkat ettiğini çok iyi biliyorlar ve sayfanızı nasıl yapmanız gerektiğini size söylüyorlar. Bir çeşit danışmanlık hizmeti gibi düşünülebilir. Ancak internet üzerinde bunu yaptığını iddia eden pek çok kişi var. Google'ın arama motorunda devamlı değişiklikler yaptığını ve sürekli yeni özellikler eklediğini düşünürseniz bunların büyük çoğunluğunun uydurma veya yetersiz olduğu sonucuna varabiliriz. Bu yüzden kendisinin bu konuda bilgili olduğunu söyleyen kişilere dikkat etmenizde fayda var çünkü Google resmi olarak böyle bir yetki veya sertifika kesinlikle dağıtmıyor.

Her Şey Toz Pembe Değil

Yazının bu noktasına kadar Google için her şey yolunda gözüküyor. 132 milyar dolardan fazla şirket değeriyle IBM'i bile geride bırakan Google'ın olası zayıflıklarına da değinmeden geçmek olmaz.

Google'ın temel gelirleri, aramalar sırasında gösterilen sponsor bağlantılar ve içerik tabanlı reklamlardan geliyor. Burada önemli bir kaynağın olduğunu gören diğer dev firmalar da bu alanda çalışamaya başladılar bile. Bir zamanlar arama konusunda havlu atmış olan Yahoo, bir yandan mühendislerine yeniden bu konuda araştırma yaptırarak kendini yenilemeye çalışırken bir yandan da içerik temelli reklam yayıncılığına soyunuyor.

Yahoo'dan daha tehlikeli bir rakip olan Microsoft da geçtiğimiz sene içerisinde kendi arama motorunu duyurdu. Microsoft'un en büyük artısı işletim sistemi pazarını elinde bulundurması ve gelecek nesil işletim sistemi olan Vista'ya bu arama motorunu ekleyecek olması. Daha önce Internet Explorer'da olduğu gibi kullanıcılar doğal olarak doğrudan Microsoft'un aramasını kullanma eğiliminde olacaklar. Ayrıca Microsoft'un kendi içerik tabanlı reklam hizmeti sunacağı da söylenti şeklinde dolaşıyor.

Ayrıca büyük firmaların dışında Google'ın başarısının temelini kendine örnek alan ufak çaplı yaratıcı firmalar da var. Önümüzdeki yıllarda bu firmalardan birinin ilginç bir fikirle ortaya çıkıp Google'ın tahtını sarsmayacağının bir garantisi yok.

Diğer taraftan Google'ın bazı davalarla da başı dertte. Zaten bu kadar büyük bir firma olup hiçbir davaya konu olmamak pek mümkün değil gibi. Bu davaların konuları arasında patent ihlalleri ve kullanıcı bilgilerinin gizlilik ihlalleri ön plana çıkıyor. Aslına bakarsanız bu tür davalar bütün büyük firmalara karşı açılıyor ve sürecin doğal bir parçası olarak görülüyorlar.

Google'ın zayıflıkları arasında çok fazla değişik alanda hizmet çıkararak belirli bir hizmete odaklanamaması da sayılıyor. Bazı yorumcular Google'ın iyi yaptığı işler olan arama ve reklam yayıncılığı işinden çok fazla uzaklaştığını düşünüyorlar. "Beş yıl içerisinde Google'ın internet arama şirketi mi yoksa bir sürü çer çöpün birleşmesinden oluşan garip bir firma mı olacağı belli değil" gibi ciddi eleştiriler var. Google'ın sunduğu hizmetlerin listesine buradan ulaşabilirsiniz.

Son olarak bu kadar hızlı bir büyümenin kendi sorunlarını da beraberinde getireceğini söyleyen yorumları da göz ardı edemeyiz. Google kısa bir süre içerisinde çok fazla eleman alımı gerçekleştirdi ve bu kadar çalışanın verimli bir şekilde çalışıp çalışmadığının denetlenemeyeceği düşünülüyor. Ayrıca bu hızlı büyümenin şirket içinde olan bazı sürtünmeleri veya verimsizlikleri kapattığı ancak büyüme hızında biraz azalma veya tersine dönme söz konusu olduğunda bunların birden ortaya çıkabileceği iddiaları da dikkat çekici.

Burada bahsettiğimiz şeyler aslında her şirketin karşılaştığı bilinen sorunlar, sonuçta Google'ın yöneticileri de boş durmuyorlar. Eminiz ki onlarda bu yorumlardan ve eleştirilerden gerekli dersleri çıkarıyorlardır.

*